Gerrit Benner (1897-1981)

biografie

Opmerkelijk hoe kunstenaars soms tot kunst komen zonder dat daar een academie, een schilderende ouder of zelfs maar een artistiek milieu aan te pas is gekomen. Gerrit Benner is een dergelijk kunstenaar, geboren in Leeuwarden in 1897.

Zijn kunstenaarsschap ontwikkelt zich schijnbaar als vanzelf, autodidact. Weliswaar is hij na de Tweede Wereldoorlog in contact gekomen met het werk van H.N.Werkman, maar in kunstenaarskringen bewoog hij zich nauwelijks. Ooit kreeg hij wel bezoek van Karel Appel, wiens atelier in Amsterdam hij later overneemt en daar een tijdlang zou werken. Benner blijft echter de autodidact en 'Einzelgänger' die onverstoord zijn eigen weg bewandelt.

Opmerkelijk is eveneens dat Benner's oeuvre pas tot volle rijpheid komt nadat hij de vijftig is gepasseerd. Sterker nog, zijn beste werk schildert hij zelfs pas na zijn zestigste en op zijn zeventigste ontstaan zijn ultieme geabstraheerde doeken, waarin hij het landschap reduceert, sublimeert, tot horizontale en verticale kleurbanen.

Het is ook pas na 1955 dat hij echt ontdekt wordt en geëerd met tentoonstellingen in de grote Nederlandse musea en ons land vertegenwoordigt op de internationale ere-podia van o.a. Sao Paulo, Venetië en Milaan.

1897 - Geboren te Leeuwarden op 31 juli 1897.

1918 - Huwelijk met Geesje Schaap, een huwelijk voor het leven. Er werden twee zonen geboren: Pieter en Henk. Het echtpaar begon een zaak in luxe artikelen, sieraden en lederwaren. De winkel had een goede naam en bracht het gezin een bescheiden-redelijke welstand. Zo werden de weekends vaak op een eigen boot op de Friese wateren doorgebracht. Geesje zorgde meestal voor de winkel, zodat Gerrit tijd kreeg om te schilderen.

1937 - Niet alleen door de moeilijke crisisjaren, maar vooral ook door ambtelijke problemen bij een verbouwing van hun winkel, kwam het gezin in grote financiële moeilijkheden.

1938 - Een faillissement volgde, de winkel werd opgeheven. Een korte tijd woonde het gezin in de Paul Krügerstraat 24.

1939 - Verhuizing naar de Verstolkstraat 11, een volksbuurt die voor het gezin Benner als een vernedering werd gezien. Gerrit kwam in een mentale crisis terecht. Hij vernietigde alle nog in zijn bezit zijnde werken, en besloot om zich geheel aan de schilderkunst te wijden.

1942 - 1944 Gerrit weigerde zich in de oorlog bij de Kultuurkamer aan te melden; de zoons dreigden tewerk gesteld te worden in Duitsland. Het gezin dook daarom onder in Eernewoude. Ontmoeting met de eveneens ondergedoken schilder Wim Kersten, later hoofdconservator van het Stedelijk Museum te Amsterdam.

1945 - Bij Fie van den Berg-Werkman, zus van de gefusilleerde Hendrik-Nicolaas Werkman, krijgt hij diens werk te zien. Het maakte diepe indruk, en is voor de artistieke ontwikkeling van Benner van grote betekenis geweest. In 1945 had hij zijn eerste tentoonstelling bij Drs. J. Sluiter, verzekeringsdeskundige en kunstverzamelaar.

1947 - Eerste belangrijke tentoonstelling in het Museum Princessehof te Leeuwarden.

1951 - In gezelschap van zijn vriend Oscar Gubitz een reis naar Keulen en langs de Rijn naar Wiesbaden. Hier werd hij geboeid door de schilderijen van Alex von Jawlensky.

1952 - Enige maanden op Terschelling. In het kader van de kunstenaarsuitwisseling verbleef hij enige tijd in de Franse Alpen. Door heimwee en de beslotenheid van de bergen werd het geen succes.

1954 - Gerrit verhuisde naar Amsterdam, waar hij het atelier betrok in de Gijsbrecht van Aemstelstraat, dat Karel Appel zojuist verlaten had. Geesje bleef voorzichtigheidshalve nog een jaar in Leeuwarden wonen. Toen ook zij naar Amsterdam kwam, ging het echtpaar wonen in de Lohmanstraat nr 12. Onder protectie van Jhr.W.Sandberg, directeur van het Stedelijk Museum en Prof. H.L.C. Jaffé werd Benner al snel opgenomen in het circuit van ontdekte talenten als Appel, Brands, Corneille, Constant, Lucebert e.a., die de Nederlandse kunst in het buitenland brachten. Hij ontving diverse hoge onderscheidingen en zijn werk werd geëxposeerd in Europa, Noord- en Zuid-Amerika.

1957 - Reis naar de Schotse Hooglanden.

1971 - Gerrit en Geesje keerden terug naar Friesland, waar zij een zomerhuisje betrokken in Nijemirdum, Gaasterland. Zij behielden echter een pied-à-terre in de woning van zoon Henk te Amsterdam. Ook daar was een atelier. In dat jaar was er nog een grote tentoonstelling in het Stedelijk Museum te Amsterdam, maar daarna werden het geleidelijk stille en geïsoleerde jaren, waarin Geesje's geestelijke gezondheid te wensen overliet.

1981 - In de ochtend van zondag 19 november overleed Gerrit aan een hartinfarct. Geesje overleed twee jaar later op 4 juli 1983.

werk

Gerrit Benner, 1971, 60 x 75cm

Gerrit Benner, 1965, 80 x 100cm

Gerrit Benner, 1959, Compositie bloemen en bladeren, doek 100 x 60cm

tentoonstellingen

• 1945 - Ten huize van Drs. J. Sluiter, Leeuwarden.
• 1946 - De Mantelgang, Groningen.
• 1947 - Museum Princessehof, Leeuwarden - Galerie Eekman, Velp - Galerie van Lier, Amsterdam - Kunstkring Zwolle.
• 1949 - De Mantelgang, Groningen - Museum Princessehof, Leeuwarden.
• 1950 - Galerie van Lier, Amsterdam.
• 1954 - Stedelijk Museum, Amsterdam - Galerie Het Venster, Rotterdam.
• 1955 - Stedelijk Van Abbemuseum, Eindhoven.
• 1956 - Groninger Museum - Museum Princessehof, Leeuwarden - Haags Gemeentemuseum.
• 1958 - Stedelijk Museum, Schiedam.
• 1959 - De Beijerd, Breda - Stedelijk Museum, Amsterdam.
• 1960 - Städtische Kunstgalerie, Bochum - Rijksmuseum Twenthe, Enschede - Club Unione, Valdagno.
• 1961 - Westfälischer Kunstverein, Münster - Museum Princessehof, Leeuwarden.
• 1962 - Galerie Hella Nebelung, Düsseldorf - Goois Museum, Hilversum - Raadhuis, Heerlen - De Mantelgang, Groningen.
• 1963 - Het Kunstcentrum, 's-Gravenhage - Städtische Kunstgalerie, Bochum.
• 1964 - Galerie Heseler, München.
• 1970 - De Vaart, Hilversum - Cultureel Centrum, Venlo - De Waag, Nijmegen
• 1971 - Groninger Museum - Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch - Stedelijk Museum Amsterdam - De Vaart, Hilversum.
• 1974 - Collection d'Art, Amsterdam, eveneens 1977/78, 1980/81, 1983/84, 1987/88.
• 1986 - Galerie Lambert Tegenbosch, Eindhoven.

Deelname aan groepstentoonstellingen, o.a.:

• 1951, 1952, 1953 - 'Liga Vrij Beelden' in Museum Fodor, Amsterdam.
• 1952 - 'Contour' in Museum Prinsenhof, Delft.
• 1953 - Biennale II, Sao Paolo. - Reizende tentoonstellingen 'Hollandse schilders' in Indonesië - en 'Dutch Art' in de Verenigde Staten.
• 1954 - 3e Biennale, Sao Paolo - 'Premio Lissone', Milaan - 'Holländische Kunst der Gegenwart', Berlijn - 'Hollandse schilderkunst', Israël.
• 1957 - 'Dutch Art', Verenigde Staten - 'Holländische Malerei', Krefeld.
• 1958 - Biennale, Venetië - samen met Jaap Nanninga. Guggenheim Foundation, New York.
• 1960 - Premio Marzotto, Milaan.

Onderscheidingen:

• 1954 - Prijs op de 3e Biennale, Sao Paolo.
• 1955 - Verzetsprijs van de Stichting Kunstenaarsverzet 1942-1945.
• 1958 - Prijs van de Guggenheim Foundation, New York.
• 1959 - Prijs van de International Hallmark Art Award, New York.