Jaap Wagemaker (1906-1972)

biografie

Jaap Wagemaker is één van de bekendste Nederlandse materieschilders. Hij vond zijn weg na omzwervingen langs het expressionisme, de invloeden van Kandinsky, Klee en CoBrA.

In de jaren '50 leerde Wagemaker in Parijs het werk van Jean Dubuffet en Alberto Burri kennen. Naar aanleiding hiervan begon hij materialen als zand, jute en hout in zijn schilderijen te verwerken. Een andere inspiratiebron vormde kunst uit Afrika en Oceanië, waaraan hij niet alleen de 'primitieve' vormen en sobere kleuren ontleende, maar ook het gevoel voor de magie die in objecten verborgen kan zitten. In tegenstelling tot veel andere Nederlandse kunstenaars die in de jaren '50 in een informele stijl werkten, zoals Armando en Kees van Bohemen, bleef Jaap Wagemaker ook in zijn latere reliëfschilderijen en assemblages de zeggingskracht van de materie trouw.

1906 Geboren te Haarlem op 6 januari. Zoon van Adrianus Barend Wagemaker, zadelmaker en stoffeerder en Hubertine Keerwolf. Jaap bleef hun enig kind
1911 Jaap krijgt een aandoening aan de linkerheup waardoor hij mank wordt, hetgeen van grote invloed is op zijn kinderjaren
1920 leerling aan de School voor Bouwkunde, Versierende kunsten en Kunstambachten in Haarlem. Hij kiest voor de decoratieve sector. Schilderen doet hij het liefst, maar dat werd hier niet onderwezen. Een studiebeurs voor de Rijksacademie te Amsterdam wordt afgewezen. Als schilder is hij daarom autodidact. In die periode schildert hij expressionistische stillevens en dieren en voorziet in zijn onderhoud met het decoreren van lampekappen
1927 met de oudere schilder Piet van Egmond gaat hij landschappen schilderen in de omgeving van Haarlem
1925/40 diverse exposities en deelname aan groepstentoonstellingen in het Frans Hals museum en het Waaggebouw te Haarlem
1928 eerste reis naar Parijs, samen met Piet van Egmond
1940 in de oorlogsjaren leeft hij teruggetrokken. Hij laat zich niet inschrijven voor de Kultuurkamer, krijgt dus geen materiaal en kan niet exposeren
1942/43 ontmoet zijn eerste vrouw. Het echtpaar gaat in Bilthoven wonen
1946 verhuist naar Amsterdam en betrekt een van de bekende atelierwoningen in de Zomerdijkstraat. Eindelijk een goed atelier. Hij raakt geboeid door de moderne richtingen in de schilderkunst en voelt zich aangetrokken tot de Cobra-stijl, maar Jaap is dan al ruim 40 jaar en voelt zich te oud om aansluiting te zoeken. Liever gaat hij zijn eigen weg. Wel heeft hij veel contact met Anton Rooskens
1951 scheiding van zijn eerste vrouw
1952 huwelijk met Didi van der Meer. Het echtpaar gaat naar Parijs, waar Jaap zich sterk aangetrokken voelt door het werk van de materieschilders Dubuffet, Fautrier en Wols. Kort daarop begint hij met het aanbrengen van jute en gaas op het doek om reliëfwerking te krijgen. Door experimenteren vindt hij een pasteuze verfsubstantie die ook na droging niet barst. Al vanaf de 20'er jaren wordt hij geboeid door de uitingen van niet-Europese culturen en naar kennis van het ontstaan van de aarde. Ook dat gaat een steeds grotere rol spelen in zijn oeuvre
1958 woont vier maanden in Parijs waar Kees van Bohemen hem zijn atelier afstaat in het befaamde huidenpakhuis in de Rue de Santeuil, waar o.a. ook Appel, Corneille en Bram Bogart een atelier hebben. Zijn werk krijgt steeds meer waardering. Hij krijgt museale exposities in binnen- en buitenland. Musea gaan zijn werk aankopen
1960 hij behaalt de Premio Marzotto, een schitterend feest was hieraan verbonden
1966 deelname aan de Biënnale te Venetië
1962/70 elk jaar een reis; Joegoslavië, Griekenland, Egypte, Israël, Marokko, Turkije, Rusland, Zuid-Italië, Joegoslavië
1967 grote overzichtstentoonstelling in het Stedelijk Museum te Amsterdam
1970 idem in het Cultureel Centrum te Venlo
1972 de in zijn jeugd ontstane heupaandoening veroorzaakt zoveel pijn dat een operatie noodzakelijk wordt. Hij overleeft deze operatie niet en overlijdt op 28 januari 1972. De tentoonstelling van zijn oeuvre dat jaar in de Kunsthalle te Bremen, waarvan hij zich veel had voorgesteld, heeft hij niet meer mogen beleven.

werk

Jaap Wagemaker, 1966, Bronsgroen, gemengde techniek op paneel 76 x 100 cm

Jaap Wagemaker, 1969, Roestrood, gemengde techniek op board 76 x 66 cm

Jaap Wagemaker, 1961, Witte ruimte II, gemengde techniek op doek 115 x 125 cm

Jaap Wagemaker, 1956, Zwarte weg, gemengde techniek op jute 59.5 x 47 cm

tentoonstellingen

Tentoonstellingen (selectie)

• 1937 - Wagemaker en Loots, Kunsthandel de Schakel, Rotterdam
• 1939-1940 - 'Onze kunst heden', Rijksmuseum Amsterdam
• 1945 - 'Kunst in Vrijheid', Rijksmuseum Amsterdam
• 1955 - Havenzathe Hagen, Doetinchem
• 1955 - Galerie Le Canard, Amsterdam
• 1957 - 'Liga Nieuw Beelden', Stedelijk Museum, Amsterdam
• 1957 - 'Jaap Wagemaker in het kader van de vijf generaties', Stedelijk Museum Amsterdam
• 1958 - Galerie Gunar, Düsseldorf
• 1959 - Galerie Gunar, Düsseldorf
• 1959 - 'Zero', Hessenhuis, Antwerpen
• 1959 - 'Zero', Galleria Appia Antica, Rome
• 1959 - 'Vorm en Toeval', Stedelijk Museum Amsterdam
• 1960 - 'Keerpunten in de Nederlandse Schilderkunst', Van Abbemuseum, Eindhoven
• 1960 - Galerie Orez, Den Haag
• 1960 - Gugenheim international award, The Salomon R. Guggenheim Museum, New York
• 1961 - Galerie 20, Arnhem
• 1961 - 'Arte e Contemplazione', Palazzo Grassi, Centro Internazionale delle Arti e del Costume, Venetië
• 1961 - 'The art of Assemblage', Museum of Modern Art, New York
• 1962 - 'The art of Assemblage', Museum of Art, San Francisco
• 1962 - XXXI Esposizione Biennale Internazionale, Venetië
• 1963 - 'Niederlandische Kunst von Heute', Museum Folkwang, Essen
• 1965 - Haags Gemeentemuseum, Den Haag
• 1965 - Groninger museum voor Stad en Land, Groningen
• 1966 - Galerie Delta, Rotterdam
• 1966 - Stadtische Kunstgalerie, Bochum
• 1967 - Stedelijk Museum, Amsterdam
• 1970 - Cultureel Centrum, Venlo
• 1972 - Kunsthalle Bremen, Bremen
• 1972 - Overbeckgesellschaft, Lubeck
• 1975 - Museum van Bommel van Dam, Venlo
• 1975 - Galerie Delta, Rotterdam
• 1979 - Frans Halsmuseum, Haarlem
• 1984 - 'Informele kunst uit België en Nederland 1955-1960', Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen
• 1990 - 'Vrijheid van Verbeelding', Kunsthandel Borzo, 's Hertogenbosch
• 1991 - 'Moderne kunst 1879-1970', Kunsthandel Borzo, 's Hertogenbosch
• 1992 - 'Over abstractie en figuratie. Een spanningsveld in de schilderkunst', Kunsthandel Borzo, 's Hertogenbosch
• 1993 - 'Meesters der Materie, Materieschilderkunst in een internationaal perspectief', Noordbrabants Museum, 's Hertogenbosch