Parool PS Kunst van 19 september 2012. Voor de uitgetypte tekst: scoll naar beneden

 

Ger_van_Elk_Artikel_PS_parool   Ger_van_Elk_Artikel_PS_parool_deel_2

 

'Ik vind het tijd de diepte in te gaan'

Ger van Elk (71), één van Nederlands grote kunstenaars, toont zijn nieuwste werk in twee Amsterdamse galeries tegelijk. Elke keer denk ik: 'nou hou ik ermee op.'

Tekst Kees Keijer, Parool 19 september 2012

Eigenlijk zou hij er het liefst mee ophouden, met kunst maken. Maar na 45 jaar lukt dat niet meer, weet Ger van Elk. Sterker nog, misschien is hij op zijn 71ste productiever dan ooit.
Zijn nieuwste werk is nu bij twee Amsterdamse galeries te zien. Borzo en Grimm hebben tentoonstellingen met verglijkbaar werk. In beide galeries hangen bijna monochrome schilderijen uit de serie Conclusies. En van Elk maakte nieuwe fotowerken, die op dezelfde plaats zijn gemaakt als waar ze nu worden geëxposeerd.

Van Elk (1941) woont in zijn geboortestad Amsterdam, maar verbleef ook vele jaren in Los Angeles. Voor hem is kunst een serieus, maar speelse strijd tussen vorm en inhoud, tussen werkelijkheid en illusie.

Als kind werd hij zich er al van bewust dat foto's allerminst een betrouwbaar middel zijn om de werkelijkheid vast te leggen. Toen hij op twaalfjarige leeftijd in de secretaire van zijn moeder snuffelde, kwam hij foto's tegen die niet voor zijn ogen bestemd waren. 'Trouwfoto's van het huwelijk met mijn vader; alleen was mijn vader eraf geknipt. Maar je zag nog wel ergens in beeld zijn hand zitten. Iets later kwam ik erachter dat de communisten in de Sovjet-Unie iets vergelijkbaars hadden gedaan met Trotski. Je had van die redevoeringen op het Rode Plein. Daar werden sommige mannen later uitgeknipt en dan bleven Lenin en Stalin over'

Sindsdien is Ger van Elk gefascineerd door het kunstmatige van afbeeldingen, of dat nu schilderijen of foto's zijn. De herinnering van de weggeknipte vader verwerkte hij later in de serie The missing persons, groepsportretten waarin figuren verdwenen waren. Deze serie is nu overigens in het Stedelijk Museum te zien.
En in zijn serie Conclusies liet hij hele steden verdwijnen. Van Elk reisde naar Zuid-Spanje en enkele Franse steden om foto's te maken. Die werden op grote doeken overgebracht en vervolgens overschilderd. 'De meeste huizen in die Spaanse dorpen zijn wit. Maar alle vensterbanken en andere elementen hebben kleur. In Vejer de la Frontera zijn ze okergeel. Dertig kilometer verderop waren de vensterbanken in een ander dorpje kobaltblauw. Die kleuren stralen op het wit; dus het wit verandert.'
Het karakter van elke plaats heeft Van Elk als het ware samengevat. Daarom is het eindresultaat steeds een andere tint wit. De oorspronkelijke foto is alleen nog aan de zijkanten van het schilderij te zien. Soms verraden flarden van gebouwen aan de rand iets van de onderliggende foto. Een fragment van een hek, een venster of de stenen van een gotische kathedraal.

Het is een soort afscheid van de kunst. Elke keer denk ik: nu hou ik er mee op. Dat wil ik mijn hele leven al. Veertig jaar geleden maakte ik al een serie die Adieu heette. Ik dacht: wat moet ik hier? Ik dwaal al jaren als een vreemde rond in de kunst.'

'Waar het mij ook om ging, was agressie tegen de fotografie. Dat is meer de psychologische kant. Die oeverloze kleuren foto's gaan me echt te ver. Als die grote foto's in musea gaan helemaal nergens over. Iedereen loopt rond met een camera en maakt maar foto's. Het keuze-element verdwijnt. Met die snapshots kun je alles perfect vastleggen en ben je klaar. Het is zo volmaakt; je voelt geen enkele moeite.'

'Voor een schilderij moet je eerst een doek op een ezel zetten, verf mengen, vieze vingers en weet ik veel wat. En als je echt goed bent, kun je met veel moeite een emotie of een gevoel overbrengen. Dat is heel anders dan met die digitale foto's van nu.'

Hebben deze schilderijen te maken met een verlangen naar zuiverheid? U reisde eens naar een stofvrije plek midden op Atlantische Oceaan om een blokje hout maagdelijk wit te schilderen.

'Dat is zeker zo. Ze werden een stapje zuiverder naarmate er een nieuwe laag overheen werd gelegd. Het was als een boeddhistisch gebed, dat zich kenmerkt door de herhaling. Dat is hier ook zo. Die schilderijen hebben gemiddeld twaalf lagen. Steeds opnieuw het doorleven van het idee.''Eigenlijk wilde ik alles overschilderen. Dat was het concept. Een doek met een perfecte kleurenfoto en vervolgens demonstreer ik mijn irritatie over die perfectie, door alles met de kwast over te schilderen, ook de zijkanten. Maar dan verlies ik elke context. Dan moet ik steeds zeggen: ja maar, er zit een foto achter die heel mooi is. Dan mis ik mijn doel.'

Een andere serie werken bestaat uit op perspex gemonteerde foto's. Ze hangen in de ruimte en sommigen zijn terplekke gemaakt. Je ziet op de achtergrond werken van andere kunstenaars die ook in de galerie hangen.
'Ik had een balletje in de ruimte opgehangen en daar is op scherpgesteld. Daarom zijn de vrouwen scherp of minder scherp, omdat eigenlijk een plek in de ruimte is vastgelegd.'

De vrouwen lijken nogal op elkaar.
'Ze hebben allemaal donkerzwart haar. Het gaat over een geliefde. Ineens ging ze weg. Dan zit je met een trauma als je denkt dat iemand van je houdt. Op een bepaalde manier haal ik haar terug. Nu mis ik haar niet meer, maar ik heb heel lang met het idee voor dit werk rondgelopen. Het gaat eigenlijk over mezelf. Het gaat over afscheid.'

In andere werken zien we die vrouwen schuin van achteren. Drie transparante platen perspex zijn als een waaier over elkaar gelegd. Op de foto's die het dichts bij de muur hangen, is het gezicht het meest afgewend.

'Dat is ook een soort afscheid. Mijn bedrijf heet Adieu BV en de eerste werken van enige betekenis die ik maakte, gingen ook over afscheid. Haar hoofd draait van je af. Het is heel filmisch. Ze verdwijnt in de muur. Het zijn melancholieke werken, allemaal even mooi. Ik had ze heel erg geconcipieerd in mijn hoofd, maar toen ik ze afdrukte, was het toch weer anders. Ik vind ze zelf echt goed en dat komt maar weinig voor. Misschien zijn ze wel heel slecht. Het is natuurlijk heel sentimenteel.'

'Vroeger heb ik ook iets gemaakt met treintjes die wegreden naar de horizon, en dat ging weer over iemand anders. Ik maak ook geen sentimentele kunst voer ex-geliefden of zo. Het gaat niet om de persoon, maar om het fenomeen afscheid.'

Well polished Floor sculpture werd in 1969 in het Stedelijk Museum uitgevoerd. Een subtiel werk waarvoor een driehoek op het parket in de boenwas werd gezet. Voor de tijdelijke opening van het museum werd het weer uitgevoerd.
'Dat vond ik geweldig. Een feest. Ann Goldstein kwam uit mijn tweede vaderland, de Verenigde Staten, vers in de stad en wilde plotseling die vloer weer. Ik weet dat ze een weerbarstig en lastig beleid voert. En dat ze onder druk staat van de pers. Maar ik vind haar eigenzinnigheid helemaal in de traditie van het Stedelijk Museum. Willem Sandberg was ook een mikpunt. Ze zou wel wat beter met de stad kunnen communiceren, dat wel.'

Komt er een grote Ger van Elk tentoonstelling in het Stedelijk Museum?
'Daar geloof ik niets van. Het zou wel leuk zijn, maar het is mij niet gevraagd. Ann is natuurlijk wel een deskundige op het gebied van conceptuele kunst en zij heeft in de VS tentoonstellingen gemaakt waarin mijn werk prominent aanwezig was. Maar daarna heb ik niet meer gehoord.'

Hoe is het om ouder te worden?
'Ten eerste voel ik me niet oud; dus dan is het moeilijk dat zo te zeggen. Ik heb wel wat meer afstand tot mijn eigen werk. Aan de andere kant wordt het werk sentimenteler. Die nieuwe damesportretten vind ik sentimenteel, maar dat is niet erg. Misschien denk ik nu meer na over kwaliteit in de kunst, over zoiets als intimiteit en bezinning. Toen ik veertig was, had ik er niet van durven dromen dat ik zulke dingen zou zeggen, maar ik heb nu wel het gevoel dat ik wat meer nadenk. Ik vind het tijd de diepte in te gaan. Nu, op latere leeftijd, begin ik een beetje te begrijpen hoe de vork in de steel zit. Maar eigenlijk weet ik het nog niet echt. Want ik maak van alles en ik weet nooit of het goed is.'

As is As was - As was As is
Borzo, Keizersgracht 516
Grimm Gallery, Frans Halsstraat 26 

Tot 14 oktober

 

 

Ger_van_Elk_NRC_15.9.2012