Hans van Hoek – Dingen die in wezen niet mogelijk zijn

'Als schilder doe ik dingen die in wezen niet mogelijk zijn. Dat is voor mij ook meteen de grote kracht van schilderkunst. Ik heb een onverwoestbaar vertrouwen in de potentie van schilderen.'

Hans van Hoek, 2004 (1)

Van Hans van Hoek (Deurne, 1947), die in 2006 een grote solo-expositie in het museum had, zijn als aanvulling op het eind jaren negentig verworven schilderij Ontmoeting bij volle maan (1995-1998) in de voorbije jaren twee monumentale doeken met opvallende lijsten gekocht: Bloesem (2003-2004) en Rode kimono (1980). In het kader van het jubileum van Museum van Bommel van Dam heeft Hans van Hoek recentelijk het grote werk Waterval (2002-2004) geschonken. In het kunstcluster Hans van Hoek bevinden zich bovendien meerdere magnifieke inkttekeningen op Japans papier.

Rode kimono is in Europa de laatste keer in het openbaar te zien geweest op de door Rudy Fuchs samengestelde Dokumenta 7 in 1982 te Kassel. Vrijwel aansluitend wordt het werk verkocht aan de familie Sonnabend, kunstverzamelaars in Boston, U.S.A. Vijfentwintig jaar later verwerft Borzo in Amsterdam het meesterstuk van Hans van Hoek dat na aankoop in 2009 nu voor het eerst in bijna dertig jaar in Venlo publiekelijk te zien is.

In 1980 voltooit Hans van Hoek het monumentale doek Rode kimono, dat inclusief de rijk gedecoreerde lijst, 248 x 188 centimeter meet. Het olieverfschilderij, een sleutelwerk uit zijn vroege periode, wordt door een staalkaart van tegenstellingen die onverbrekelijk met elkaar zijn verbonden gekenmerkt: donker-licht; dood-leven; materieel-spiritueel; onbewust-bewust; onder-boven; onzichtbaar-zichtbaar; water-vuur; werkelijk-mystiek.
Tegen een donker fond, dat als een diapositief fungeert, komt de kleurenpracht (blauw, geel, groen, rood en paars) van de kolossale kimono, die in metaforische zin naar de mens als zodanig verwijst, letterlijk en figuurlijk maximaal uit de verf. De donkere onderzijde zorgt er verrassenderwijs voor dat het licht in het bovenst deel van het doek beter zichtbaar wordt.

Aan de linkeronderzijde en rechterkant van de kimono zijn respectievelijk een donkere en een lichte kom weergegeven. Deze a-perspektivistisch geplaatste kommen refereren aan de sierlijke vormen van het lotusblad. De lotus is een karakteristieke waterplant, zwanger van symboliek, die wortelt in (niet zichtbare) modder op de bodem en dwars door het (troebele) water heen zonlicht en lucht zoekt om te bloeien.

Tussen de opengevallen delen van de deels afgesneden bloedrode kimono bevindt zich een in een ander palet geschilderde corpus dat rechtstreeks naar het lijden en sterven van Jezus Christus verwijst. Tegelijkertijd refereert de crucifix indirect ook aan een passage in het boek Mort à Credit van Fernand Céline waarin de legendarische personage Gwendor ten onder gaat op een slagveld. Vlak voordat hij sterft voert Gwendor een fascinerende dialoog met de Dood. Voor het uitblazen van zijn laatste adem merkt de verlichte sterveling onder meer het volgende op: 'I have understood, O Death, that I don't have to be afraid, because our spirit never dies.'

Rode kimono krijgt zo een extra filosofische dimensie. Feitelijk pleit Hans van Hoek er voor om onze angsten om in materiële zin te sterven te overwinnen, omdat het spirituele in ons toch altijd voort zal leven. Voorwaar een diep doorvoelde, troostrijke gedachte.

Rick Vercauteren/Directeur Museum van Bommel van Dam

(1) Hans van Hoek in vraaggesprek met Rick Vercauteren, 08-12-2004, Barrydale, Zuid-Afrika. Met dank aan Paul en Jory van Rosmalen, Borzo Amsterdam, voor extra informatie.

 

hans_van_hoek-de_rode_kimonoHans van Hoek, Rode Kimono, Collectie Museum van Bommel van Dam, Venlo

hans_van_hoek-waterfall-oker-terre-verte_102x152cm  Hans van Hoek, Waterfall, tree, rock, oker, terre, verte, aquarel op papier, 102 x 125 cm

hans_van_hoek-waterfall-blue_green_102x152cm Hans van Hoek, Waterfall, tree, rock, blue, green, aquarel op papier, 102 x 125 cm