Openingswoord door Ernst Hirsch Ballin 

“Passage”, Journey, reis is het verbindende thema van deze tentoonstelling van Masha Trebukova. De tentoonstelling trekt vandaag al grote belangstelling: geen wonder, na alle bewondering voor haar werk bij eerdere tentoonstellingen en publicaties daarover. Kunstwerken leggen door beelden, woorden of klanken een relatie tussen de kunstenaar en de toeschouwer. Ze zijn een medium van communicatie dat zich wil onderscheiden door schoonheid. Het schone, het goede en het ware zijn equivalent, duiden alle op een graad van vervolmaking, en in het kunstwerk prevaleert het schone. Het schone trekt aan, maar dwingt niet. 

Het werk van Masha Trebukova maakt bij de toeschouwer veel los aan gedachten, associaties met plaatsen, gebeurtenissen of momenten uit de kunstgeschiedenis. Zij wil eenieder de ruimte daartoe geven, en voorziet in haar non-figuratieve kunst in de aanknopingspunten: aanknopingspunten die de kunstenaar doen kennen als een vrij mens met aandacht voor wat zij in een passage van mensen, herinneringen en gebeurtenissen tegenkomt, en die de toeschouwer de vrijheid geeft daarin het zijne, het hare te zien.  Zo worden wij allen, u en ik, vandaag reisgenoten langs Masha’s werk en zullen we de haast miraculeuze ervaring opdoen dat ieder bij wijze van spreken met een eigen reisdagboek de tentoonstelling verlaat. Precies daarin onderscheidt zich het werk van Masha Trebukova van degenen die anderen met hun beelden, woorden, klanken willen dwingen, die geen ruimte willen laten voor interpretatie. 

Een haast miraculeuze ervaring, een passage van mensen, herinneringen, gebeurtenissen. In enkele van de hier tentoongestelde werken is een religieuze dimensie gethematiseerd: Offer en Annunciation. De gedachten gaan uit naar Abraham die zijn zoon Isaak aanbood als offergave, en op de berg gekomen, toen hij het mes hief, werd weerhouden door de engel van God. De Heer zich maakte daar ter plekke kenbaar als God van liefde, als degene die voorziet in wat er nodig is, op de berg die de naam kreeg “De Heer ziet”. De Heer ziet ook op Maria, die in vrijheid de Boodschap van de engel aanvaardde, van het kind dat zij zou dragen en voeden: de annunciatie, waarbij Masha vleugels van de engel laat zien in een ruimte die zinspeelt op de traditionele verbeelding, maar de toeschouwer niet wil dwingen tot een gefixeerde interpretatie. 

Masha’s werken – deze twee en andere met religieuze motieven – onttrekken zich aan de gefixeerde schema’s die we in traditionele fresco’s, iconen en andere schilderwerken zien. Zulke gefixeerde schema’s hebben ten doel de ruimte – en risico’s – voor vrije interpretatie door de toeschouwer te beperken. Inderdaad, beelden, woorden, teksten kunnen een voertuig zijn voor dwang. Dat zien we op verschillende terreinen van leven. In de kunst is Masha zelf in de jaren van haar opleiding in Moskou ermee in aanraking gekomen: de interpretatie van de socialistisch-realistische kunstwerken moest worden geconditioneerd. We zien dat ook in de religie: fundamentalisten willen afdwingen dat de Bijbel “letterlijk” wordt gelezen, of de Koran, waarvan men zegt dat die is ingegeven door dezelfde engel, Gabriel genaamd, als die Abraham begeleidde en aan Maria de blijde boodschap bracht. Dat eigenlijk betekent dat gelovigen de vrijheid wordt ontzegd hun inspiratie in de interpretatie een plaats te geven. 

Diezelfde poging te dwingen komen we ook tegen in het politieke discours en in het recht. Grote, grove, met stemverheffing gesproken woorden zijn een poging om nuance en tegenspraak monddood te maken. Het is opmerkelijk te zien dat juist degenen die zelf zo dwingend spreken, veronderstellen dat anderen dat ook doen, en dat heilige boeken door iedereen zo dwangmatig worden verstaan; en in mijn vak, het recht, is het niet anders, als nu weer de mening de kop opsteekt dat rechters zich moeten onthouden van maatschappelijke duidingen en wetsteksten “naar de letter” moeten nemen. Maar een tekst lezen, is altijd ook interpreteren, de geest ervan verstaan, een activiteit waar de lezer een eigen aandeel in heeft. 

Te vaak zijn beelden, en woorden, en klanken misbruikt om mensen in het gareel te dwingen. De kunst van Masha Trebukova is daarvan het tegendeel: zij snijdt niemand de pas af om een eigen weg van duiding te gaan, een eigen weg in uw en mijn, ieders verhouding tot kunstwerken die juist daardoor helemaal haar eigen zijn. Kunstwerken als die wij hier gaan zien, nodigen uit tot een reis die een respectvolle ontmoeting is met anderen, a journey, een passage waarvoor de weg nu open ligt. Ik verklaar de tentoonstelling ten teken hiervan graag voor geopend.

http://www.youtube.com/watch?v=nZGD6WB-ilA

Masha Trebukova in gesprek

opening_expo_trebukova_2011_4

Cees Dam & Ger van Elk

opening_expo_trebukova_2011_5